Sìona - China

B’ e Uilleam MacIlleMhìcheil a’ chiad Albannach a thathar an dùil a thadhail air Sìona, a thadhail ann am Macau cho tràth ri 1600 fhad ’s a bha e ann an seirbheis riaghaltas Phortagail.  Còrr agus ceud bliadhna às dèidh sin, shiubhail An Dr Iain Bell à Siorrachd Dhùn Bhreatainn gu ruig Sìona mar phàirt de dh’ambasaid oifigeil bho St Petersburg. Bha e a’ frithealadh mar oifigear meidigeach don tosgaire Ruiseanach agus ghabh e an turas tìre iongantach seo os làimh às an sin gu Beijing ann an 1720, far an do dh’fhuirich e airson grunn bhliadhnaichean. Sgrìobh Bell cunntas luachmhor air a thursan, a’ gabhail a-steach na thachair dha anns a’ chùirt ìmpireil Shìonach agus a bheachdan air beatha san dùthaich. B’ e cuideachd a thug a’ chiad rùprup air ais a Bhreatainn à Sìona, an toiseach air sgàth nam feartan meidigeach a bh’ ann!

Thug an t-ochdamh linn deug leis cudromachd malairt a’ fàs san Ear Fhada gu cinn-uidhe Breatannach, gu h-àraid tro Chompanaidh nan Ìnnsean an Ear (East India Company). An lùib na malairt le Sìona obair-crèadha, sìoda, teatha, òipium – bha mòran iomairtichean, luchd-malairt agus luchd-rianachd à Alba. Mar a bha luach na malairt a’ meudachadh dh’fhàs e cudromach gun coileanadh Breatainn ceanglaichean dioplòmasach le Sìona, agus ann an 1774 thòisich Seòras Bogel à Glaschu air a’ phròiseas seo le turas gu ruig Tibet. Bha e an dòchas luchd-ceannais Tibet a chleachdadh mar eadar-mheadhanaich airson slighe a-steach oifigeil a Shìona fhaotainn, ach bhàsaich e mus deach cead sam bith a thairgsinn dha. Bha turas Bogel cudromach ge-tà, agus fhathast cudromach gus an latha an-diugh anns an deasbad mu dheidhinn an dàimh eadar Sìona agus Tibet.

Goirid an dèidh do na ceanglaichean coimearsalta is dioplòmasach a stèidheachadh, thòisich na ciad mhiseanairidhean air an obair ann an Sìona. B’ e Raibeart Moireasdan a’ chiad mhiseanairidh Pròstanach, le athair à Alba, a dh’eadar-theangaich am Bìoball gu Sìonais tràth san naoidheamh linn deug. Ràinig a cho-oibriche, Uilleam Milne à Siorrachd Obar Dheathain, Macau ann an 1813. Le chèile, dh’iompaich iad Lang Fa a thàinig gu bhith na chiad mhinistear Sìonach Pròstanach ann an 1816 an dèidh a bhith ag obair ann an companaidh clò-bhualaidh a’ foillseachadh an litreachais Chrìosdail.

Ann an 1832, stèidhich dithis Albannach, Uilleam Jardine agus Seumas MacMhathain, companaidh malairt ann an Canton (Guangzhou). Tha an compamnaidh ainmeil seo am follais fhathast ged a tha nithean innleadaireachd is shoithichean-mara an àite na malairt thùsail òipium a bh’ ann! An dèidh a’ Chiad Chogaidh Òipium (san robh saighdearan Albannach a’ frithealadh) tighinn gu crìch ann an 1842, bha an companaidh an sàs ann an leasachadh Hong Kong, a bha air a thoirt suas do Bhreatainn mar phrìomh mhòr-ionad  gnothachais eadar-nàiseanta.  Tha dealbh den phrìomh thogalach ann an 1846 ri fhaicinn gu h-àrd. Bha Uilleam Napier à Merchiston gnìomhach ann an Sìona cuideachd a’ barganachadh chumhachan malairt. Mar a bha malairt bho thall-thairis a’ biathadh iarrtais ionadail airson seirbheisean banca, cho-dhùin Tòmas Sutharlanach Companaidh Bancaidh Shanghai is Hongkong Earranta (HSBC) a stèidheachadh ann an 1865.

Ann an 1835, b’ e companaidh Anndra Melrose stèidhichte ann an Dùn Èideann a’ chiad chompanaidh a rinn in-mhalairt laghail air teatha à Sìona agus bho thaobh a-muigh smachd an East India Company. Ann an aon mhìos ann an 1836, thàinig mìle ciste teatha a-steach a Phort Lìte dha Melrose Tea. Tha an t-ainm ann gus an latha an-diugh. Bha mòran de na cliopairean teatha a bhathar a’ cleachdadh anns a’ mhalairt seo air an togail air Abhainn Chluaidh, a’ gabhail a-steach an Cutty Sark ainmeil.

Lean Albannaich air adhart ag obair ann an Sìona tron naoidheamh linn deug agus tron fhicheadamh linn, cuid mar oifigich leithid Seumas Stiùbhart-Lockhart (bho 1879 gu 1902), feadhainn eile mar luchd-rannsachaidh siubhail leithid Gilleasbaig Rosach Mac a’ Chombaich (1881-2) agus mòran mar mhiseanairidhean. Den fheadhainn mu dheireadh, is e Dùbhghall Christie agus am fear Oilimpigeach Eric Liddell as ainmeile. Ann an 1919, thàinig fear à Dùn Èideann, Reginald MacIain, (san dealbh) gu bhith na oide do   Pu Yi, an t-Ìmpire mu dheireadh ann an Sìona.

Tha ceanglaichean Alba le Sìona cudromach agus farsaing, bho lus-eòlaichean gu riochdairean dioplòmasach agus gach nì eile eatarra. Tha na ceanglaichean sin beò gus an latha an-diugh agus tha buidhnean soirbheachail a’ cumail an traidisean a’ dol, a’ brosnachadh tuigse do na ceanglaichean eachdraidheil a thuilleadh air stèidheachadh fheadhainn ùra.